1940 – Wikipedia, wolna encyklopedia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

rok 1940 / MCMXL XIX wiek · XX wiek · XXI wiek
1938 « 1939 « 1940 » 1941 » 1942

Spis treści

1 II wojna światowa
2 Pozostałe wydarzenia w Polsce
3 Pozostałe wydarzenia na świecie
4 Urodzili się
5 Zmarli
6 Zdarzenia astronomiczne
7 Nagrody Nobla
8 Zobacz też
9 Święta ruchome

[edytuj] II wojna światowa

[edytuj] Pozostałe wydarzenia w Polsce

7 stycznia – w Oflagu XI B Braunschweig polscy jeńcy wojenni utworzyli 4-sekcyjny klub sportowy - WKS Orlę.
11 stycznia – w Siedlcach zanotowano najniższą temperaturę dobową powietrza w Polsce (-41°C).
10 lutego – Sowieci rozpoczęli masowe deportacje ludności polskiej z terenów zajętych po 17 września 1939 przez Armię Czerwoną. Ponad 200 tys. osób wywieziono do obozów (łagrów), położonych w Starobielsku na Ukrainie, a także na Syberii i w Kazachstanie. Deportacja objęła głównie urzędników państwowych, a także właścicieli ziemskich i osadników wojskowych. Działalność ta etapami trwała aż do lata następnego roku – do najazdu Niemiec na ZSRR.
17 lutego – Niemcy zniszczyli pomnik Tadeusza Kościuszki na Wawelu.
26 lutego – został utworzony Polityczny Komitet Porozumiewawczy.
22 marca – w Krakowie i Warszawie rozpoczęła się seria napadów na ludność żydowską, pod hasłem "Niech żyje Polska bez Żydów" (Pogrom Wielkanocny).
30 marca – Hubalczycy odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Huciskiem.
3 kwietnia – zamordowano pierwszych polskich jeńców pod Katyniem, później także w Piatichatkach i w Miednoje.
11 kwietnia – Łódź została przemianowana na Litzmannstadt.
27 kwietnia – Reichsführer-SS Heinrich Himmler wydał inspektorowi obozów koncentracyjnych Oberführerowi Richardowi Glüecksowi rozkaz założenia w Oświęcimiu obozu koncentracyjnego. W ten sposób rozpoczęła się historia zespołu niemieckich obozów koncentracyjnych, Auschwitz-Birkenau.
30 kwietnia – w okolicach Anielina koło wsi Studzianna, w odległości około 20 km od Opoczna, poległ z bronią w ręku major Henryk Dobrzański pseudonim "Hubal".
14 czerwca – pierwszy transport więźniów przybyłych do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu (Auschwitz).
20/21 czerwca – w Palmirach pod Warszawą w ramach Akcji AB rozstrzelani zostali przedstawiciele polskiego życia politycznego, społecznego, kulturalnego i sportowego.
17 sierpnia – zniszczenie przez hitlerowców pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie.
12 października – w Warszawie Niemcy utworzyli getto żydowskie.
3 grudnia – Cyryl Ratajski został wybrany delegatem rządu emigracyjnego na kraj.

[edytuj] Pozostałe wydarzenia na świecie

4 stycznia – w Paryżu podpisano polsko-francuski układ wojskowy o odtworzeniu we Francji Polskich Sił Zbrojnych. Podpisali go premierzy obu krajów – gen. Władysław Sikorski oraz Édouard Daladier.
24 stycznia – marszałek III Rzeszy Hermann Göring powierzył Reinhardowi Heydrichowi "rozwiązanie problemu żydowskiego za pomocą ewakuacji bądź przymusowej emigracji".
11 lutego – wojna zimowa: rozpoczęły się walki radziecko-fińskie na linii Mannerheima.
12 lutego – III Rzesza i Związek Radziecki zawarły umowę handlową.
22 lutego – intronizacja XIV Dalajlamy.
27 lutego
- odkryto izotop promieniotwórczy węgiel-14.
- amerykański lotnik Richard Byrd odkrył Wyspę Thurstona na Antarktydzie.
5 marca – Biuro Polityczne KC WKP(b) podjęło decyzję o wymordowaniu ok. 25 tysięcy polskich jeńców wojennych.
12 marca – w Moskwie podpisano pokój kończący wojnę zimową pomiędzy ZSRR a Finlandią.
13 marca – został odkryty obiekt Mayalla; para zderzających się galaktyk w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy.
22 marca – w obozie koncentracyjnym Stutthof rozstrzelano 66 osób, m.in.: Mariana Góreckiego, Bronisława Komorowskiego i Tadeusza Ziółkowskiego.
30 marca – Japończycy ustanowili w Nankinie marionetkowy chiński rząd Wang Jingweia.
3 kwietnia
- rozpoczęto masowe egzekucje polskich jeńców wojennych w obozach sowieckich w Kozielsku, Ostaszkowie i Starobielsku.
- w Michigan założono Park Narodowy Isle Royale.
9 kwietnia – napaść Niemiec na Danię i Norwegię (Operacja Weserübung).
10 kwietnia – Islandia zerwała unię z Danią po zajęciu jej przez Niemców.
10 maja:
- Napaść Niemiec na Francję, Belgię, Holandię i Luksemburg.
- Brytyjczycy wylądowali na Islandii, gdzie założyli swoją bazę.
16 czerwca – utworzono komunistyczny rząd na Litwie.
28 czerwca – Rumunia wypełniła radzieckie ultimatum i scedowała Besarabię na rzecz ZSRR.
10 lipca – formalny koniec III Republiki Francuskiej i powstanie Państwa Vichy. Francuskie Zgromadzenie Narodowe nadało nadzwyczajne uprawnienia marszałkowi Petainowi, został on szefem państwa i skupił zarówno władzę ustawodawczą jak i wykonawczą, a także sprawował kontrolę nad siłami zbrojnymi.
12 lipca – w Londynie ukazał się pierwszy numer pisma polskiego rządu na emigracji Dziennik Polski.
20 lipca – Dania wystąpiła z Ligi Narodów.
27 lipca – odbyła się premiera filmu animowanego A Wild Hare; debiut ekranowy Królika Bugsa.
Sierpień – Rumunia oddała Węgrom środkową część państwa (Siedmiogród) wraz z miastem Kluż.
3 sierpnia – aneksja państw nadbałtyckich - Litwy, Łotwy, i Estonii - przez ZSRR
20 sierpnia – na rozkaz Stalina agenci NKWD dokonali udanego zamachu na Lwa Trockiego.
6 września – król Karol II Rumuński abdykował na rzecz swego syna Michała.
7 września – na mocy rumuńsko-bułgarskiego układu w Krajowie południowa Dobrudża została przyłączona do Bułgarii.
12 września – odkryto paleolityczne malowidła naskalne w Lascaux we Francji.
16 września – Stany Zjednoczone wprowadziły obowiązek powszechnej służby wojskowej.
24 września – do niemieckich kin wszedł antysemicki film propagandowy Żyd Süss.
27 września – podpisanie przez Niemcy, Włochy i Japonię paktu trzech.
15 października – miała miejsce premiera filmu Charliego Chaplina Dyktator.
31 października – powietrzna bitwa o Anglię zakończona niepowodzeniem Luftwaffe.
7 listopada – wskutek sztormu zawalił się most w Tacomie.
20 listopada – podpisanie paktu trzech przez Węgry.
23 listopada – podpisanie paktu trzech przez Rumunię.
24 listopada – podpisanie paktu trzech przez Słowację.
9 grudnia – Chińska Republika Ludowa wypowiedziała wojnę Japonii, Niemcom i Włochom.
15 grudnia – marszałek Edward Śmigły-Rydz zbiegł z rumuńskiego miejsca internowania w Dragoslavele i udał się na Węgry.

[edytuj] Urodzili się

1 stycznia
- Joanna Jędryka, polska aktorka
- Anna Prucnal, polska aktorka i piosenkarka
2 stycznia - Tomasz Szarota, polski historyk i publicysta
4 stycznia
- Brian David Josephson, brytyjski fizyk, laureat Nagrody Nobla
- Gao Xingjian, pisarz i dramaturg chiński
17 stycznia - Kazimierz Zbigniew Łoński, plastyk, twórca kilku tysięcy ekslibrisów, linorytów
21 stycznia - Jack Nicklaus, amerykański golfista
22 stycznia
- John Hurt, angielski aktor
- Tadeusz Kwiatkowski-Cugow, polski poeta, prozaik, eseista i satyryk (zm. 2008)
27 stycznia - James Cromwell, amerykański aktor
1 lutego - Henryk Giżycki, polski aktor teatralny i filmowy (zm. 1998)
4 lutego - George Romero, amerykański reżyser i scenarzysta
5 lutego - Hans Rudolf Giger, szwajcarski malarz
6 lutego - Tom Brokaw, amerykański dziennikarz telewizyjny
9 lutego - John Maxwell Coetzee, pisarz południowoafrykański, laureat Nagrody Nobla
17 lutego
- Willi Holdorf, niemiecki lekkoatleta
- Andrzej Kotkowski, polski reżyser, scenarzysta i aktor
19 lutego - Smokey Robinson, amerykański piosenkarz
20 lutego
- Jimmy Greaves, angielski piłkarz
- Judy Cornwell, brytyjska aktorka
- Emilia Krakowska, polska aktorka
21 lutego - Peter Gethin, były brytyjski kierowca rajdowy
23 lutego - Peter Fonda, amerykański aktor i scenarzysta filmowy
24 lutego - Denis Law, szkocki piłkarz
28 lutego
- Mario Andretti, amerykański kierowca wyścigowy
- Joe South, amerykański piosenkarz
7 marca - Ryszard Nawrocki, polski aktor
9 marca - Raúl Juliá, amerykański aktor (zm. 1994)
10 marca - Chuck Norris, amerykański aktor
12 marca - Al Jarreau, amerykański wokalista
16 marca - Bernardo Bertolucci, włoski reżyser filmowy
23 marca - Haing S. Ngor, kambodżański lekarz i amerykański aktor (zm. 1996)
24 marca - Rudi Pawelka, polityk niemiecki, przewodniczący Ziomkostwa Śląskiego
26 marca
- James Caan, amerykański aktor
- Nancy Pelosi, polityk amerykańska
29 marca - Astrud Gilberto, brazylijska piosenkarka
1 kwietnia - Wangari Maathai, kenijska działaczka społeczna, laureatka Nagrody Nobla
12 kwietnia - Herbie Hancock, amerykański pianista i kompozytor jazzowy
13 kwietnia - Max Mosley, brytyjski prawnik
16 kwietnia - Małgorzata II, królowa Danii
18 kwietnia - Joseph L. Goldstein, amerykański genetyk, laureat Nagrody Nobla
23 kwietnia - Wojciech Duryasz, polski aktor
25 kwietnia - Al Pacino, amerykański aktor
26 kwietnia - Giorgio Moroder, włoski muzyk, kompozytor i producent muzyczny
1 maja - Edward Redliński, polski prozaik, reportażysta i dramaturg
5 maja - Lance Henriksen, amerykański aktor i scenarzysta pochodzenia norweskiego
8 maja
- Ricky Nelson, amerykański aktor, piosenkarz i gitarzysta (zm. 1985)
- James L. Brooks, hollywoodzki producent, scenarzysta i reżyser
10 maja - Arthur Alexander, Amerykański piosenkarz Country soul
14 maja - Marta Lipińska, polska aktorka
15 maja - Don Nelson, amerykański koszykarz, skrzydłowy i trener
24 maja - Josif Brodski, rosyjski poeta i eseista, laureat Nagrody Nobla (zm. 1996)
1 czerwca - Rene Auberjonois, amerykański aktor i reżyser
2 czerwca - Konstantyn II Glücksburg, król Grecji
7 czerwca - Tom Jones, walijski piosenkarz i aktor
8 czerwca - Nancy Sinatra, amerykańska piosenkarka i aktorka włoskiego pochodzenia
13 czerwca - Gojko Mitić, jugosłowiański aktor
17 czerwca - George A. Akerlof, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
20 czerwca - John Mahoney, brytyjski aktor
22 czerwca - Abbas Kiarostami, irański reżyser filmowy
28 czerwca - Muhammad Yunus, bangladeski wykładowca ekonomii, laureat Nagrody Nobla
3 lipca - Jerzy Buzek, polski polityk, premier Polski
7 lipca - Ringo Starr, wokalista, perkusista, kompozytor i producent nagrań, aktor, muzyk zespołu The Beatles
13 lipca - Patrick Stewart, brytyjski aktor
14 lipca - Susan Howatch, brytyjska powieściopisarka
18 lipca - James Brolin, amerykański aktor i reżyser
24 lipca - Stanley Hauerwas, teolog ewangelicki i pacyfista
27 lipca - Pina Bausch, niemiecka choreografka, tancerka (zm. 2009)
3 sierpnia - Martin Sheen, amerykański aktor
7 sierpnia - Jean-Luc Dehaene, belgijski polityk
11 sierpnia - Tadeusz Morawski, polski naukowiec, profesor elektroniki oraz autor palindromów.
19 sierpnia - Jill St. John, amerykańska aktorka
22 sierpnia - Valerie Harper, amerykańska aktorka
5 września - Raquel Welch, amerykańska aktorka
7 września - Abdurrahman Wahid, indonezyjski polityk, prezydent Indonezji (zm. 2009)
11 września
- Mirosława Krajewska, polska aktorka
- Andrzej Mencwel, polski historyk i krytyk literatury i kultury polskiej, antropolog kultury, eseista, publicysta
- Brian De Palma, amerykański reżyser
13 września – Oscar Arias Sanchez, kostarykański polityk i ekonomista
14 września - Larry Brown, amerykański koszykarz
16 września - Andrzej Sankowski – polski chirurg ogólny i chirurg plastyk
17 września - Klaus Küng, austriacki biskup katolicki
20 września - Tarō Asō, Premier Japonii
21 września - Mohammad Reza Szadżarian, irański mistrz klasycznego śpiewu perskiego
28 września - Leszek Perth, polski dziennikarz radiowy
9 października - John Lennon, muzyk zespołu The Beatles (zm. 1980)
14 października - Cliff Richard, muzyk
15 października - Peter Doherty, immunolog australijski, laureat Nagrody Nobla
16 października - Barry Corbin, aktor amerykański
19 października
- Jerzy Kulej, polski pięściarz, olimpijczyk
- Michael Gambon, amerykański aktor
21 października
- Manfred Mann, południowoafrykański muzyk
- Marita Petersen, pierwsza kobieta-premier Wysp Owczych (zm. 2001)
23 października - Pelé, brazylijski piłkarz
26 października - Krystyna Wawrzynowicz, polska polityk
1 listopada - Barry Sadler, piosenkarz i pisarz amerykański (zm. 1989)
2 listopada - Jerzy Łapiński, polski aktor
11 listopada - Barbara Boxer, amerykańska polityk, członkini Partii Demokratycznej
22 listopada
- Terry Gilliam, amerykański reżyser i scenarzysta filmowy
- Andrzej Żuławski, polski reżyser i pisarz
27 listopada - Bruce Lee, amerykański aktor, mistrz sztuk walk (zm. 1973)
29 listopada - Chuck Mangione, amerykański kompozytor i muzyk jazzowy
7 grudnia - Alfred Gauda, lubelski muzealnik, etnograf, grafik, twórca ekslibrisów (zm. 2005)
11 grudnia - Donna Mills, amerykańska aktorka
12 grudnia - Dionne Warwick, amerykańska piosenkarka i pianistka
16 grudnia - Zdzisława Janowska, polska polityk
19 grudnia - Phil Ochs, amerykański piosenkarz związany z ruchem folkowym i pieśni protestu (zm. 1976)
23 grudnia - Jorma Kaukonen, amerykański gitarzysta, kompozytor i autor tekstów
26 grudnia - Edward C. Prescott, ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla

[edytuj] Zmarli

18 stycznia – Kazimierz Przerwa-Tetmajer, polski poeta czasów dekadenckich (ur.1865)
28 stycznia – Károly Kaán, węgierski leśnik, pionier ochrony przyrody (ur. 1867)
28 stycznia (prawdopodobnie) - Gustaw Manitius, polski duchowny luterański, zamordowany przez strażników w Forcie VII (ur. 1880)
10 marca – Michaił Bułhakow, rosyjski pisarz (ur.1891)
12 marca – Luigi Orione, włoski duchowny katolicki, założyciel zgromadzenia Orionistów, działacz społeczny, święty Kościoła katolickiego (ur. 1872)
16 marca – Selma Lagerlöf, szwedzka pisarka, laureatka literackiej Nagrody Nobla w 1909 roku (ur. 1858)
kwiecień-maj – zamordowani w Katyniu, Charkowie, Twerze, Kijowie i Mińsku
- 5 kwietnia – Stanisław Korczak, legionista, policjant, ofiara NKWD, zamordowany w Twerze (ur. 1896)
- 22 kwietnia – Janina Lewandowska, polska śpiewaczka, pilot szybowcowy i samolotowy (ur. 1908)
- ? – Tomasz Piskorski, polski prawnik, działacz Związku Harcerstwa Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski (ur. 1898)
- ? – Mieczysław Smorawiński, polski dowódca wojskowy, generał brygady Wojska Polskiego, dowódca Okręgu Korpusu Nr II (ur. 1893)
2 kwietnia – Juliusz Dąbrowski, polski prawnik, instruktor harcerski, harcmistrz, rozstrzelany przez niemieckich okupantów w Palmirach (ur. 1909)
30 kwietnia – Henryk Dobrzański, ps. Hubal, dowódca oddziału Hubalczyków na Kielecczyźnie w czasie drugiej wojny światowej (ur. 1897)
20 maja – Verner von Heidenstam, szwedzki prozaik i poeta, laureat literackiej Nagrody Nobla w 1916 roku (ur. 1859)
16 czerwca – Arthur Harden, brytyjski biochemik, laureat Nagrody Nobla w 1929 roku (ur. 1865)
20 czerwca – Jehan Alain, kompozytor francuski (ur. 1911)
20-21 czerwca – rozstrzelani przez niemieckich okupantów w Palmirach pod Warszawą:
- Mieczysław Niedziałkowski, polityk (ur. 1893)
- Maciej Rataj, polityk (ur. 1884)
- Stanisław Piasecki, literat (ur. 1900)
- Włodzimierz Hulewicz, literat
- Janusz Kusociński, sportowiec (ur. 1907)
24 czerwca – Alfred Fowler, brytyjski astronom (ur. 1868)
5 lipca – Carl Einstein, niemiecki pisarz i badacz historii literatury (ur. 1885)
3 sierpnia – Józef Mamica, polski duchowny luterański, kapelan wojskowy (ur. 1878)
21 sierpnia – Jerzy Bandrowski, polski pisarz (ur. 1883)
21 sierpnia – Lew Trocki, działacz komunistyczny, twórca idei "permanentnej rewolucji", zamordowany przez agenta NKWD w Meksyku (ur. 1879)
8 października – Josef František, czeski lotnik, as myśliwski (ur. 1914)
4 listopada - Arthur Henry Rostron kapitan RMS Carpathia ( ur. 1869)
11 października – Vito Volterra, włoski matematyk i fizyk (ur. 1860)
21 grudnia – Francis Scott Fitzgerald, amerykański pisarz i scenarzysta filmowy (ur. 1896)
26 grudnia
- Męczennicy z Songkhon:
  - Agnieszka Phila, tajska zakonnica, męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1909)
  - Łucja Khambang, tajska zakonnica, męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1917)
  - Agata Phutta, tajska męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1882)
  - Cecylia Butsi, tajska męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1924)
  - Bibiana Khampai, tajska męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1925)
  - Maria Phon, tajska męczennica, błogosławiona katolicka (ur. 1929)